از مطالب مربوط به ايران ديگر چيزى باقى نمانده است ؛ جز اين كه شما را از اوضاع سرزمين اصفهان ، كه ايام نسبتا طولانى را در آنجا گذرانيده و تقريبا هر چهار فصل آن را ديده‌ام ، مطلع كنم . اگر وسايلى كه در سرزمين ما هست اينجا نيز وجود داشت ، مىتوان گفت سرما و گرما كه هيچ كدام به شدت ايتاليا نيست كمتر محسوس مىشد . با وجودى كه تابش خورشيد در آسمان صاف شديدتر از ايتاليا است ؛ باز شدت گرما در اينجا كمتر است . به اين جهت ، در تابستان ، مردم با لباس‌هايى كه داخل آن پنبه‌دوزى شده بيرون مىروند و حتى در زير آفتاب راه مىروند و كار مىكنند و هيچ‌كس از اين بابت احساس ناراحتى نمىكند ، در حالى كه تحمل اين وضع در ايتاليا بسيار مشكل است . شدت سرما نيز زياد نيست و حتى بعد از باريدن برف هم برودت قابل تحمل است و به‌علاوه دورهء آن كوتاه و فقط منحصر به دو ماه ژانويه و فوريه است . از رطوبت اصلا خبرى نيست و با وجودى كه اكنون در ماه دسامبر هستيم ، غير از چند قطره‌اى كه اوايل پاييز باريد ، ديگر اثرى از باران وجود ندارد و در اثر اين خشكى فوق‌العادهء هوا و زمين ، و وجود نسيم‌هاى ملايم ، هواى مطبوعى به وجود آمده است . شب‌هاى تابستان هيچ‌كس در اتاق نمىخوابد ، بلكه همه به بالاى ايوان‌ها و بام‌ها مىروند ، يا اين‌كه اگر كسى نخواهد صبح زود در اثر نور خورشيد مجبور به برخاستن شود ، مانند من در ديوان‌خانه ، كه قبلا شرح آن را داده‌ام و همكف زمين ساخته شده و به باغ يا حياط خانه مشرف است ، مىخوابد . از ماه مه تا آخر سپتامبر را مىتوان به اين ترتيب كه بسيار مطبوع است سر كرد . زمين اصفهان خشك و شوره‌زار است و حاصل‌خيز نيست و به اين ترتيب براى به دست آوردن ميوه بايد به آن كود داد . بايد اضافه كنم كه در اينجا علاوه بر كود حيوانى كود انسانى هم به كار مىرود ، به نحوى كه وقتى در خانه‌اى چاه پر مىشود ، نه تنها براى خالى كردن آن پولى نمىپردازند ، بلكه هر كس براى استفاده از كود مايل به خالى كردن آن چاه باشد ، با دادن هديه‌اى به مستخدم خانه اجازهء اين كار را مىگيرد ، با وجود اين ، توجه زارعين به اندازه‌اى است كه در اين شهر ميوه از هر چيزى فراوان‌تر است و البته بايد گفت آب زياد كه قسمتى از آن توسط جوىهاى

--> دارد كه بعد از تحقيقات ، عدم صحت و اصالت آن معلوم شود ؛ به اين جهت درخواست مىكند كه هرگاه ميان مطالب قبلى و بعدى او اختلافى باشد ، هميشه مطالب بعدى معتبر تلقى شود . - م .